Site pictogram Goden van eigen bodem

Saxnot

De ‘genoot van de Saksen’ of ‘vriend van het zwaard’ werd afgezworen door eenieder die zich tot het christendom bekeerde volgens de Utrechtse Doopgelofte. Hij was ook een mythische voorouder van de koningen van Essex. Verder is er weinig over deze godheid bekend.

Wat we weten

Saxnot is één van de drie heidense figuren die genoemd worden in de Utrechtse Doopgelofte, een uit de achtste eeuw CE overgeleverd stuk tekst van de gelofte waarmee heidenen zich bekeerden tot het christendom. Meer hierover lees je hier. Het eerste gedeelte van de tekst luidt:

Forsachistu diabolae

Verzaak je de duivel?

(& respondeat.) ec forsacho diabolae.

(en hij geve ten antwoord:) ik verzaak de duivel.

end allum diobol gelde

en alle duivelsdienst?

(respondeat.) end ec forsacho allum diobolgelde.

(hij geve ten antwoord:) en ik verzaak alle duivelsdienst.

end allum dioboles uuercum

en alle werken van de duivel?

(respondeat.) end ec forsacho allum diaboles uuercum and wordum thunaer ende uuoden ende saxnote ende allvm them unholdum the hira genotas sint.

(hij geve ten antwoord:) en ik verzaak alle duivelswerken en -woorden, Donar en Wodan en Saxnot en alle demonen die hun gezellen zijn.

Vertaling: Nicoline van der Sijs[1]

Daarnaast wordt de naam Seaxnet genoemd als voorvader van de koningen van Essex, met de eerste daadwerkelijke Essexse koning zeven à acht generaties later, vermoedelijk in de zesde eeuw CE. De Essexse koninklijke genealogie was uniek hierin, aangezien andere Angelsaksische koningshuizen af zouden stammen van Woden (de Oudengelse naam van Wodan). In een later werk wordt Woden wel als voorvader van een van de Essexse koningen genoemd.[2]

Theorieën

Saxnot wordt gezien als nationale god of patroongod van de Saksen. Edward Turville-Petre stelt dat dit waarschijnlijk het geval is, en dat de naam Saxnot ‘vriend van het zwaard’ of ‘kameraad van de Saksen’ zou kunnen betekenen.[3] Het eerste deel, Sax-, kan verwijzen naar het Saksische volk of naar de sax, een kort zwaard. Het achtervoegsel -not­ is verwant met het Nederlandse ‘genoot’ en betekent zoveel als ‘vriend’ of ‘kameraad’.

Jacob Grimm zag deze god als zoon van Wodan (op basis van de genealogie van de koningen van Essex), en stelde Saxnot daarom gelijk met Tiwaz, die als Týr in de Noordgermaanse mythologie een zoon van Odin was.[4] Deze connectie is echter zeer onzeker, aangezien Odin talloze zonen had, en er geen reden is om aan te nemen dat Tiwaz buiten Scandinavië ook als zoon van Wodan werd beschouwd. Wel is het opvallend dat Saxnot in een drietal met de goden Donar en Wodan wordt genoemd, een positie die een belangrijke god als Tiwaz ook zou kunnen innemen. Toch is het waarschijnlijker dat Saxnot een stamgod was, die losstond van andere goden.

Aangezien de Utrechtse Doopgelofte waarschijnlijk uit Engeland afkomstig was, is het echter mogelijk dat Saxnot een Angelsaksische godheid was die misschien helemaal niet in de Lage Landen vereerd werd.


[1] Nicoline van der Sijs, Calendarium van de Nederlandse Taal (Den Haag, Sdu Uitgevers: 2006), 28. https://pure.knaw.nl/portal/files/484266/2006_Van_der_Sijs_Calendarium-def.pdf
[2] Barbara Yorke, “The Kingdom of the East Saxons,” Anglo-Saxon England, 14 (december 1985): 14. sci-hub.tw/10.1017/S0263675100001253
[3] Edward Turville-Petre, Myth and Religion in the North (New York: Greenwood Press, 1975): 100. https://archive.org/details/TurvillePetreMythAndReligionOfTheNorth/page/n53/mode/2up
[4] Jacob Grimm, Teutonic Mythology Vol. 1, vert. J.S. Stallybrass (Londen: George Bell & Sons, 1882), 203. https://archive.org/details/teutonicmytholog01grim/page/202/mode/2up
Mobiele versie afsluiten