Iseneucaega

Deze pagina is nog gedeeltelijk onder constructie.

Wat de precieze naam van deze godheid was, is betwist. Daardoor is een analyse van haar naam moeilijk, maar de naam is vermoedelijk in ieder geval niet Germaans. Ze werd afgebeeld als Diana en was dus misschien een godin van de jacht.

Wat we weten

De godin Iseneucaega is alleen bekend dankzij een votiefsteen die in 1930 bij Zennewijnen werd gevonden. Op de votiefsteen staat een relief van een vrouwelijk figuur die een pijl uit de koker op haar rug haalt, met een hond naast haar. De inscriptie (AE 1933 157) luidt als volgt: “DEAE ISENEUCAEG(A)E (UL)FINUS P(UBLI) F(ILIUS) TRIBUN(US) LEG(IONIS) XXX U(LPIAE) V(ICTRICIS) SEVERIAN(A)E  ALEXANDRIANAE ARAM CUM AEDE SUA A SOLO FECIT V(OTUM) S(OLVIT) L(IBENS) M(ERITO) IMP(ERATORE) D(OMINO) N(OSTRO) SEVERO ALEXANDRO CO(N)S(ULE).”[1] In het Nederlands: “Voor de godin Iseneucaega heeft Ulfenus, zoon van Publius, tribuun van het 30e legioen Ulpia Victrix Severiana Alexandriana … dit altaar met bijbehorende tempel van de grond af laten opbouwen en daardoor zijn gelofte ingelost, gaarne en met reden, tijdens het consulaat van onze heer Severus Alexander.”[2] De zijkanten van het altaar zijn versierd met wijn- en acanthusranken. De resten van de genoemde tempel werden niet gevonden.

De inscriptie is beschadigd en gedeeltelijk weggehakt, waardoor onder andere de naam van de godin onduidelijk te lezen is. Verschillende mensen lezen er verschillende varianten in: onder andere Iseneucaega, Seneucaega, Isenbucaega, Ixeneucaega. Hier wordt de variant Iseneucaega aangehouden, tenzij een bron dat anders doet.

Dankzij de vermelding van het consulaat van Severus Alexander is de altaarsteen te dateren op het jaar 222 CE. De steen werd in 1930 opgegraven bij Zennewijnen (bij Tiel) aan de Waaloever en bevindt zich nu in de collectie van het Rijksmuseum van Oudheden.

Theorieën

Omdat de naam van de godin zo betwist is, is er geen duidelijkheid over wat haar naam kan betekenen.

Uitgaande van de interpreteatie Seneucaega interpreteert Lauran Toorians het eerste deel van haar naam, seneu-, en de vindplaats Zennewijnen als verwant met de Belgische rivier de Zenne. Het tweede deel verbindt hij met het Keltische woord *kagja, de vrouwelijke vorm van *kagjo, ‘heg’, waaruit ons woord ‘kade’ is ontstaan. Zo zou Seneucaega dus van Keltische oorsprong kunnen zijn.[3] Als de naam van de godin daadwerkelijk verbonden is met de rivier de Zenne, is het wellicht niet verrassend dat er geen tempelresten werden gevonden werden bij de vondst van het altaar: het is goed mogelijk dat de steen verplaatst is, en dat de tempel zich op een andere plek bevond, bijvoorbeeld aan de Zenne.

Siegfried Gutenbrunner beschouwt de naam ook als niet-Germaans, en stelt dat als er Isenbucaega zou staan, de naam mogelijk in verband kan staan met een hypothetische plaatsnaam Isenbucacium, maar B. H. Stolte vindt deze verklaring “zeer onwaarschijnlijk.”[4]

Uit haar afbeelding is meer af te leiden. Ze is afgebeeld als Diana, met jachtattributen. Mogelijk was ze dus een godin van de jacht. Zie echter ook de interpretatie van de hond bij Nehalennia.


[1] “HD005770,” Epigraphic Database Heidelberg, https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/inschrift/HD005770
[2] “Altaar van Iseneucaega,” Het Geheugen, bezocht op 29 april 2020, https://geheugen.delpher.nl/nl/geheugen/view?identifier=RMO01%3A004982
[3] Lauran Toorians, “Keltisch *kagjo-; kaai, kade, Cadzand, Seneucaega en Zennewijnen,” Amsterdamer Beiträge zur älteren Germanistik 56 (2002): 17-22. https://books.google.nl/books?id=W91nBn0l96wC&lpg=PA1991&pg=PA20#v=onepage&q&f=false
[4] B.H. Stolte, “Die religiösen Verhältnisse in Niedergermanien,” in Religion (Heidentum: Religiösen Verhältnisse im Provinzen), ed. Wolfgang Haase (Berlijn: De Gruyter, 1986), 657. sci-hub.tw/10.1515/9783110861464-012

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: