Gamaleda

Van Gamaleda is weinig bekend en nog minder zeker. Misschien was ze een godin, misschien ook niet. Haar naam kan zowel Germaans als Keltisch van oorsprong zijn en ofwel ‘eerbiedwaardige moeder’ ofwel iets met ‘liefhebben’ betekenen. Ze wordt genoemd op een inscriptie naast Ammaca.

Wat we weten

De naam Gamaleda wordt gevonden op een inscriptie die werd gevonden in Maastricht. De inscriptie, CIL XIII 3615, luidt: “AMMACAE SIVE GAMALEDAE […E]CUNDI.”[1] Het eerste gedeelte hiervan betekent “Aan Ammaca of Gamaleda,” wat een aanwijzing zou kunnen zijn dat Ammaca en Gamaleda namen van godinnen waren. Verdere aanwijzingen hiervoor zijn er niet – de inscriptie kan ook op een grafsteen hebben gestaan –, maar dit heeft het ontstaan van een aantal theorieën over Gamaleda niet tegengehouden.

Theorieën

Gunter Neumann noemt de naam Gamaleda “zeker Germaans” en stelt dat het deel gamal– ‘oud’ betekent, verwant met het Oudnoorse gamall (evenals Angelsaksisch gamal en Oudsaksisch gigamalōd (ook het Nederlandse ‘gammel’ komt hiervandaan[2])). Het voorvoegsel gamal– in namen van personen betekende zoveel als ‘ervaren’ of ‘eerwaardig’ – twee dingen die met ouderdom geassocieerd worden. Het gedeelte -eda zou ‘moeder’ kunnen betekenen, wat de naam als ‘oude moeder’ of ‘eerbiedwaardige moeder’ zou uitleggen. Neumann legt de naam Ammaca op dezelfde manier uit, maar dan met een Gallische oorsprong.[3] Het woord “of” in de inscriptie zou de mogelijkheid dat Ammaca en Gamaleda hetzelfde of vergelijkbaar waren, kunnen ondersteunen.

Hermann Reichert echter stelt dat het achtervoegsel -ledus (de mannelijke vorm van -leda) van Keltische oorsprong lijkt te zijn.[4] Ook Maurits Gysseling noemt Gamaleda onder de Noord-Gallische godennamen, en leidt het eerste deel van haar naam terug op gham, een variant van kam, wat ‘liefhebben’ zou betekenen. Gamaleda zou volgens hem dan verwant zijn aan de naam van de god Camulos.[5]


[1] “HD031155,” Epigraphic Database Heidelberg, https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/inschrift/HD031155
[2] Etymologiebank.nl, s.v. “gammel – (wrak, bouwvallig, oud en versleten),” bezocht op 29 juni 2020, http://etymologiebank.ivdnt.org/trefwoord/gammel
[3] Gunter Neuman, “Germanische Göttinnen in lateinischen Texten,” in Namenstudien zum Altgermanischen, Ergänzungsbände zum Reallexikon der Germanischen Altertumskunde (Berlijn: De Gruyter, 2008), 227. https://epdf.pub/namenstudien-zum-altgermanischen-erganzungsbande-zum-reallexikon-der-germanische.html
[4] Hermann Reichert, “Gamaleda,” in Lexikon der altgermanischen Namen, Band I, Teil 1, (Wenen: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften,  1987), 601. https://homepage.univie.ac.at/Hermann.Reichert/ [hier staat een link (plus gebruikersnaam & ww) naar een lijst met artikelen van Hermann Reichert. De Lexikon staat hierbij als .docx bestand.]
[5] Maurits Gysseling, “Godennamen, vooral in Noord-Gallië,” Naamkunde 14, 1-2 (1982). https://www.dbnl.org/tekst/_naa002198201_01/_naa002198201_01_0015.php

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: