Camulos

De god Camulos werd vereerd door een aantal Keltische stammen, voornamelijk in Noord-Gallië en Britannië. Zijn naam is terug te vinden in verschillende plaatsnamen in deze regio’s, waaronder mogelijk het West-Vlaamse Kemmel. Wat de betekenis van zijn naam is, is onzeker, maar uit zijn connectie met Mars blijkt dat hij vermoedelijk een god van de oorlog was.

Wat we weten

Camulos of Mars Camulus was een Gallische godheid die voornamelijk vereerd werd in Noord-Gallië en Britannië. In totaal is een tiental inscripties aan deze godheid gevonden, waarvan twee in het Verenigd Koninkrijk, één in Kroatië, één in Roemenië, één in Frankrijk (Camoulas), twee in Duitsland en twee of drie in België.

ID-nrVindplaats, vindjaarLatijnse tekstNederlandse vertalingGeschatte datumOverige opmerkingen
AE 1992 1244Kruishoutem (nabij Waregem, BE)DEO MARTI CAMULO VERECUNDUS FRUCTI V(OTUM) S(OLVIT) L(IBENS) M(ERITO)Aan de god Mars Camulus heeft Verecundus Fructi zijn belofte ingelost, gaarne en met reden [1]
CIL XIII 3980Aarlen (BE)[…] MARTI CAMULO […] LELLIUS SETTUS V(OTUM) [S(OLVIT)] L(IBENS) M(ERITO)Aan Mars Camulus heeft Lellius Settus zijn belofte ingelost, gaarne en met reden100 – 300 CE[2]
AE 1989 537Autelbas (nabij Aarlen, BE)CAM(ULO?) G(…) CURUL[…] […]NIA […]INU[S?]Aan Camulus… Defixio van lood [3],[4]

Op één van de votiefstenen uit Duitsland, gevonden in Rindern bij Kleef, zijn tevens een krans van laurierbladeren en een reliëf van een boom afgebeeld. Deze inscriptie werd gemaakt door de cives Remi.[5] Volgens een zestiende-eeuwse tekening noemt een inscriptie uit Rome, tevens gemaakt door een Remi, de god Camulus zonder Mars en beeldt deze af als een bebaarde Romeinse man met schild en speer. Deze tekening is echter waarschijnlijk vervalst, zie de pagina van Arduinna voor de discussie hierover.

Tot slot vermeldt het Oxford Dictionary of Celtic Mythology dat hij “elders [werd] afgebeeld met een hoofd met ramshoorns,” maar specificeert niet waar.[6] Minder betrouwbare websites vermelden dat het om munten uit Colchester (Camulodunum) gaat, maar Ondergetekende heeft op het internet geen dergelijke munten kunnen vinden.

Theorieën

Naam en functie

De naam Camulus is een latinisering van de oorspronkelijke Keltische naam, vermoedelijk Camulos, die standaard gebruikt wordt voor deze godheid. De etymologie van deze naam is onzeker; verschillende pogingen de naam te verklaren zijn gedaan, maar geen ervan heeft tot consensus geleid.

De naam is geïnterpreteerd als ‘van conflict’ of ‘strijder.’ David Ellis Evans verbindt de naam Camulos met het Oudierse cám, wat ‘strijd’ betekent, en geeft er de betekenis ‘grote strijder’ aan.[7] Deze interpretatie zou matchen met de verbinding van de god met de Romeinse oorlogsgod Mars. Uit het Franse Pont-les-Bonfeys komt tevens een inscriptie met de naam Camulorix, wat Garett Olmsted interpreteert als ‘koning der strijders’ of ‘heerser van het conflict.’[8]

Xavier Delamarre interpreteert de naam als ‘kampioen’ of ‘dienaar’ in relatie met het Oudierse cumall, ‘kampioen,’ en cumal, ‘slavin, dienares,’ en afkomstig van de wortel *kema-, wat ‘zich vermoeien, moeite doen’ zou betekenen. Zowel een dienaar als een kampioen zou zich in het zweet kunnen werken en daaraan zijn naam ontlenen. Een connectie tussen een godheid wiens naam ‘kampioen’ betekende en de oorlogsgod Mars zou tevens niet onlogisch zijn. Delamarre geeft geen verklaring voor de naam Camulorix, maar stelt alleen dat ‘rijk aan dienaren’ niet zou passen.[9] Volgens Olmsted zou het hierboven genoemde Oudierse cám tevens van de wortel *kema- afkomstig kunnen zijn.[10]

Maurits Gysseling leidt de naam terug op het Galllische(?) kam-, ‘liefhebben,’ en verwant aan de naam van Gamaleda.[11] Miranda Green tot slot geeft de vertaling ‘powerful’ voor de naam van de god, maar legt de etymologie van deze verklaring niet uit.[12]

In het algemeen wordt de god dankzij zijn identificatie met Mars beschouwd als oorlogsgod.

Plaatsnamen

De naam van het West-Vlaamse dorpje Kemmel en de nabijgelegen Kemmelberg wordt door Maurits Gysseling tevens gezien als “uit Camulio-, afgeleid van de naam van de god Camulos, zodat men mag aannemen dat eenmaal op de Kemmelberg deze god vereerd werd.”[13] Op de website van het Vlaams Onroerend Erfgoed wordt echter gesteld dat de naam Kemmel – met als vroegste vorm Kemlis – afkomstig is van het Latijnse culmen, ‘top.’[14] De Kemmelberg is de hoogste berg in de omgeving, dus dit zou niet onwaarschijnlijk zijn. In zijn eerdere (1960) Toponymisch Woordenboek vermeldt Gysseling niets over Camulos of Camulio-, maar noemt wel de vorm Kemlis.[15] Een uiteindelijke conclusie over deze mogelijke etymologie blijft helaas dus nog uit.

In het Verenigd Koninkrijk werd de stad Camulodunum, het huidige Colchester in Essex, naar Camulos vernoemd. Delamarre noemt tevens de naam van Camulosessa (Castle Greg, West Lothian) en de Franse plaatsnamen Chamouille (Aisne), Chamouillac (Charente-Maritime) en Chamouilley (Haute-Marne).[16]

Identificatie met andere goden

Volgens Olmsted “lijkt het waarschijnlijk dat Camulos simpelweg een bijnaam is van Vellaunos-Esus,” maar dit is “geenszins zeker.”[17] Met “Vellaunos-Esus” verwijst hij naar een enkele godheid die volgens hem een groot aantal “bijnamen” had – zo zouden ook Toutatis en Lenos met deze godheid verbonden zijn.[18] Zijn logica op dit vlak bevat echter gaten, merkt zijn reviewer Paul Russell op.[19] Al met al is het aannemelijker dat Camulos een eigen godheid was.

De god is tevens verbonden met de Ierse figuur Cumhaill, vader van de mythologische krijger Fionn Mac Cumhaill. Volgens het Oxford Dictionary of Celtic Mythology is dit echter “verworpen door contemporary learned commentators.”[20]

Camulos is wel beschouwd als een godheid van de Remi, maar Olmsted stelt dat onder andere de pre-Romeinse vondst uit Zuid-Frankrijk (Glanum, Provence) dat weerlegt.[21]

Persoonlijke ervaringen

Lees de interpretatie van Camulos volgens Senobessos Bolgon en zijn rol binnen deze reconstructie van Belgisch Gallisch polytheïsme. Of lees de persoonlijke ervaring van deze Gallische heiden.

Votiefsteen uit Rindern.
Bron: Wikimedia

[1] “HD040758,” Epigraphic Database Heidelberg, https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/inschrift/HD040758
[2] Epigraphik Datenbank Clauss / Slaby, http://db.edcs.eu/epigr/edcs_id.php?s_sprache=en&p_edcs_id=EDCS-10600953
[3] “HD018150,” Epigraphic Database Heidelberg, https://edh-www.adw.uni-heidelberg.de/edh/inschrift/HD018150
[4] Epigraphik Datenbank Clauss / Slaby, http://db.edcs.eu/epigr/edcs_id.php?s_sprache=en&p_edcs_id=EDCS-06100426
[5] “Mars Camulus,” Keltische Götternamen in den Inschriften der römischen Provinz Germania Inferior, http://gams.uni-graz.at/o:fercan.34
[6] A Dictionary of Celtic Mythology, s.v. “Camulus,” (Oxford: Oxford University Press, 2004.)
[7] Garett Olmsted, “Camulos,” in The gods of the Celts and the Indo-Europeans (revised edition 2019) (oorspronkelijke publicatie: Innsbruck, 1994), 335. https://www.academia.edu/38135817/The_Gods_of_the_Celts_and_the_Indo_Europeans_revised_2019_
[8] Garett Olmsted, “Camulorix,” in The gods of the Celts and the Indo-Europeans (revised edition 2019) (oorspronkelijke publicatie: Innsbruck, 1994), 335. https://www.academia.edu/38135817/The_Gods_of_the_Celts_and_the_Indo_Europeans_revised_2019_
[9] Xavier Delamarre, “camulos,” in Dictionnaire de la langue gauloise: une approche linguistique du vieux-celtique continental (Parijs: Editions Errance, 2003), 101.
[10] Olmsted, “Camulos,” 334.
[11] Maurits Gysseling, “Godennamen, vooral in Noord-Gallië,” Naamkunde 14, 1-2 (1982). https://www.dbnl.org/tekst/_naa002198201_01/_naa002198201_01_0015.php
[12] Miranda Green, The Gods of the Celts (Stroud: The History Press, 2011): 86.
[13] Maurits Gysseling, “Malmédy en de via Mansuarisca,” Naamkunde 7 (1975): 14. https://www.dbnl.org/tekst/_naa002197501_01/_naa002197501_01_0004.php
[14] “Kemmel,” Vlaams Onroerend Erfgoed, bezocht op 9 september 2020, https://inventaris.onroerenderfgoed.be/themas/14158
[15] Maurits Gysseling, “Kemmel,” in: Toponymisch Woordenboek van België, Nederland, Luxemburg, Noord-Frankrijk en West-Duitsland (vóór 1226), http://bouwstoffen.kantl.be/tw/facsimile/?page=557
[16] Delamarre, “camulos,” 101.
[17] Olmsted, “Camulos,”  335.
[18] Garett Olmsted, “Gaulish Vellaunos-Esus: the Nighttime Upper-Realm Controller,” in The gods of the Celts and the Indo-Europeans (revised edition 2019) (oorspronkelijke publicatie: Innsbruck, 1994), 111-112. https://www.academia.edu/38135817/The_Gods_of_the_Celts_and_the_Indo_Europeans_revised_2019_
[19] Paul Russell, review van The Gods of the Celts and the Indo-Europeans van Garett Olmsted, Etudes Celtiques, vol. 32 (1996); 284-285. https://www.persee.fr/doc/ecelt_0373-1928_1996_num_32_1_2261_t1_0283_0000_4
[20] A Dictionary of Celtic Mythology, s.v. “Camulus,” (Oxford: Oxford University Press, 2004.)
[21] Olmsted, “Camulos,” 334.

Eén opmerking over 'Camulos'

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: