Site pictogram Goden van eigen bodem

Baduhenna

In 28 CE versloegen de Frisii de Romeinen in het Baduhennawoud, dat waarschijnlijk bij het huidige Velserbroek of bij Heiloo lag. De naam Baduhenna is afgeleid van het Germaanse *badwa, ‘strijd,’ en ze wordt algemeen beschouwd als oorlogsgodin. Misschien had ze ook Keltische roots en was ze verwant aan de Ierse krijgsgodin godin Badb.

Wat we weten

Baduhenna was een godin die bekend is dankzij een vermelding in Tacitus’ Annales IV, hoofdstuk 73. Hij beschrijft hoe in het jaar 28 CE de stam van de Frisii in opstand komen na een belastingverhoging en de belastinginners opknopen. De gouverneur vlucht naar het nabijgelegen fort Flevum, dat aan zee ligt. Het leger valt de Frisii aan, maar ze pakken het niet goed aan. Tacitus schrijft:

4.73.4 Mox compertum a transfugis nongentos Romanorum apud lucum quem Baduhennae vocant pugna in posterum extracta confectos, et aliam quadringentorum manum occupata Cruptorigis quondam stipendiari villa, postquam proditio metuebatur, mutuis ictibus procubuisse.  

4.73.4 Naderhand is men van overlopers te weten gekomen dat 900 Romeinen afgemaakt zijn in het zogenoemde Baduhennawoud, nadat zij de strijd tot de volgende dag hadden weten te rekken, en dat een andere afdeling van 400 eerst de villa bezet hadden van Cruptorix, die ooit als soldaat gediend had, en elkaar neergestoken hadden toen men verraad vreesde.

Vertaling: Ben Bijnsdorp[1]

Theorieën

Naam

De naam Baduhenna wordt gewoonlijk afgeleid van het Germaanse *badwa, ‘strijd.’ Het tweede deel van haar naam zou gerelateerd kunnen zijn aan het Gotische winno, ‘drift’, en het Oudhoogduitse winna, ‘twist’. Het suffix -enna­ ­komt echter ook vaak voor bij Keltische godheden. Corinna Scheungraber onderzoekt de mogelijkheid van een Keltische oorsprong en concludeert dat het mogelijk is dat de naam Baduhenna een germanisering is van de Keltische godheid *Bodu̯ā, die ook waarschijnlijk aan de wortel ligt van de latere Ierse oorlogs- en kraaiengodin Badb.[2]

Wim Braakman maakt ook de verbinding met Badb, een godin die verwarring, paniek en psychose teweegbracht op het slagveld, en relateert dit zelfs aan de waanzin op de villa van Cruptorix, waar de Romeinen elkaar neerstaken uit vrees voor verraad. “Baduhenna had opnieuw toegeslagen.”[3]

Locatie van het woud

Er zijn verschillende pogingen gedaan de locatie van het Baduhennawoud te bepalen. Sinds de opgraving van de resten van een fort bij het huidige Velsen (Noord-Holland), wordt algemeen aangenomen dat dit de locatie was van het castellum Flevum, dat volgens Tacitus in de buurt van het woud lag. Het fort werd gebruikt van 15 tot 28 CE.[4] Na een vergelijking van verschillende naar voren gebrachte locaties voor het fort, bevestigt Wim Braakman dat Velsen inderdaad het best aan de beschrijving voldoet.

Het Baduhennawoud zelf is minder makkelijk te plaatsen. Braakman analyseert de kandidaat-locaties voor dit bos en komt uit bij twee mogelijke plaatsen: Heiloo en Velserbroek. De eerste is een sterke kandidaat door de ligging en de toponymie: Heiloo betekent ‘heilig bos’.[5] Een probleem is echter het gebrek aan archeologische vondsten op deze locatie. Als er een veldslag had plaatsgevonden, zou men daar de sporen nog van verwachten. In het nabijgelegen Velserbroek echter werden wel resten van wapens, wapenrusting en paardentuig gevonden, wat kan wijzen op een veldslag, of op een heilige plaats – of beide. Maar in Velserbroek kan geen bos gestaan hebben, want het is een landtong die regelmatig onder water staat. Braakman redeneert dat Tacitus, die het landschap nooit met eigen ogen gezien had, de plaats omschreef als bos terwijl het daadwerkelijk een moerasbos was, wat overeen zou kunnen komen met de locatie in Velserbroek. (Deze vergissing is wellicht minder vergezocht dan het lijkt. Het beroemde Teutoburgerwoud, waar de Germaan Arminius de Romeinen versloeg, was in werkelijkheid ook een moeras en niet, zoals Tacitus zei, een bos.)[6]

Persoonlijke ervaringen

Lees hier de persoonlijke interpretatie van Baduhenna van een Nederlandse heks. En deze website is geheel aan deze godin gewijd, hier vind je onder andere persoonlijke ervaringen en moderne ideeën over de godin.


[1] Tacitus, Annales IV.72-73, https://benbijnsdorp.nl/ann04_60.html
[2] Corinna Scheungraber, “Forschungsbericht „Altgermanische Theonyme”: Zur Germanisierung keltischer Götternamen”  (paper gepresenteerd op het 1. Grazer Kolloquium zur Indogermanischen Altertumskunde, Graz, Oostenrijk, 15 november 2013). https://www.academia.edu/2908285/Forschungsbericht_Altgermanische_Theonyme_Zur_Germanisierung_keltischer_G%C3%B6tternamen
[3] Wim Braakman, “Baduhenna. Godin van het slagveld,” Westerheem 50, no. 1 (2001): 2-12. http://hdl.handle.net/11370/d20d756d-f22b-4df4-ae77-97ebe43f7a76
[4] Arjen V.A.J. Bosman,“… castello cui nomen Flevum,” Westerheem 61, no. 6 (december 2012): 360. https://issuu.com/westerheem/docs/2012
[5] Etymologiebank.nl, s.v. “Heiloo – (geografische naam),” bezocht op 29 april 2020, http://etymologiebank.nl/trefwoord/heiloo
[6] Braakman, “Baduhenna,” 10-11.
Mobiele versie afsluiten